Niestety odchodzi już pokolenie, które pamięta wojnę. Pokolenie moich dziadków, ich dzieci. Pamiętam jak babcia mówiła, że najgorsza jest wojna. Głód można przetrzymać, zawsze cos się znajdzie do jedzenia, ale wojna, nie ma nic gorszego niż wojna. Ponieważ nie słuchamy starych ludzi, zapomnimy niedługo koszmar komór gazowych, łapanek, masowego odczłowieczania ludzi.
Tradycyjne plemiona szanowały przodków i starsze pokolenia. To znany obraz, który wciąż obecny jest w naszych głowach – starszyzna podejmująca decyzje dla dobra społeczności. Ciężar tych decyzji ponoszą ci, którzy wiedzą najwięcej, bo pamiętają, bo mają doświadczenie. W „Gladiatorze” Maximus modlił się do przodków. Dziś zapomina się o mądrości starych ludzi. Na rynku pracy, nawet człowiek po pięćdziesiątce, staje się trudno zatrudnialny. Prawda jest jednak taka, że nic nie uczy równie dobrze jak doświadczenie i żadna sztuczna inteligencja nie podejmie mądrych decyzji projektowych czy biznesowych, bo to coś więcej niż agregacja danych. Różnica świadomości między czterdziestolatkiem, a trzydziestolatkiem potrafi być kolosalna. Moja babcia nie miała wykształcenia, ale na starość była mądra doświadczeniem życiowym i mądrością pokoleń.
W czasie wojny babcia miała dwadzieścia lat i małe dziecko. We wsi stał front: niemce po jednej stronie, ruskie po drugiej. I to Rusek jej powiedział, że przy garnizonie Niemcy wyrzucili stare fotele, których obicia nadadzą się na płaszczyki dla dzieci. I ona poszła, po ten materiał na płaszcze, dla dzieci. Patrol ją złapał i stała nad tymi fotelami z lufą karabinu przy głowie. Niemiecki żołnierz zlitował się i ją puścił. Powinien zabić, ale może był zwykłym człowiekiem, uwikłanym w wojnę jak ona. Miała szczęście. Starzy ludzie, z reguły widzą, jak wysoką cenę można zapłacić za głupotę.
Ceną za brak pamięci, za zapominanie o bolesnej przeszłości, jest powtarzanie jej błędów. Historia jest nauczycielką życia tylko wtedy, gdy chcemy się uczyć. A komory gazowe istniały naprawdę. Słuchałam babci uważnie więc wiem, że najgorsza jest wojna.
